Hadis Maudhui Tinjauan dari Hadis Pendidik

2.1.  Pengertian Pendidik

Dalam konteks pendidikan     Islam “pendidik” sering disebut dengan murabbi, mu’allim, mu’addib, mudarris dan mursyid. Kelima istilah tersebut mempunyai tempat tersendiri menurut peristilahan yang dipakai dalam pendidikan dalam konteks Islam. Di samping itu, istilah pendidik kadang kala disebut melalui gelarnya, seperti istilah ustadz dan al-syaykh.

Sebagaimana teori Barat, pendidik dalam Islam adalah orang-orang yang bertanggung jawab terhadap perkembanganpeserta didiknya dengan upaya mengembangkan seluruh potensi peserta didik, baik potensi afektif (rasa), kognitif (cipta), maupun psikomotorik (karsa).

Pendidik juga berarti orang dewasa yang bertanggung jawab memberi pertolongan pada peserta didiknya dalam perkembangan jasmani dan rohaninya, agar mencapai tingkat kedewsaan, mampu berdiri sendiri dan memenuhi tingkat kedewasaannya, mampu mandiri dalam memenuhi tugasnya sebagai hamba dan khalifah Allah swt dan mampu melakukan tugas sebagai makhluk sosial dan sebagai makhluk individu yang mandiri.

2.2.Tinjauan Matan

Ditinjau dari segi matan, hadis ini diriwayatkan oleh dua perawi yaitu Abu Dawud nomor 4339 dan Imam Ahmad 15147. Adapun tinjauan matan dari hadis Abu Dawud nomor 4339 dan hadis Imam Ahmad nomor 15147, yaitu :

a.       Abu Dawud : 4339

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ أَنَّ رَجُلًا مِنْ مَوَالِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ الْعَدَوِيِّ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ أَنَّهُ قَالَ دَعَتْنِي أُمِّي يَوْمًا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ فِي بَيْتِنَا فَقَالَتْ هَا تَعَالَ أُعْطِيكَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا أَرَدْتِ أَنْ تُعْطِيهِ قَالَتْ أُعْطِيهِ تَمْرًا فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّكِ لَوْ لَمْ تُعْطِهِ شَيْئًا كُتِبَتْ عَلَيْكِ كِذْبَةٌ

“Qutaibahtelah menceritakan kepada kami, telahmenceritakankepada kami Al LaitsdariIbnuAjlanbahwaseoranglaki-lakidaribudak Abdullah bin Amir bin Rabi'ah Al Adawimenceritakankepadanyadari Abdullah bin Amir iaberkata, "Suatuhariibukumemanggilku, sementaraRasulullahshallallahu 'alaihiwasallamtelahduduk di dalamrumah kami. Ibukuberkata, "Haikemarilah, akuakanmemberimu."Rasulullahshallallahu 'alaihiwasallamkemudianbertanyakepadaibuku: "Apa yang akanengkauberikankepadanya?" Ibukumenjawab, "AkuakanmemberinyaKurma."Rasulullahshallallahu 'alaihiwasallambersabdakepadaibuku: "Jikakamutidakjadimemberikansesuatukepadanya, makaituakanditulissebagaikebohonganatasmu."

Adapun isi kandungan hadits tersebut ialah  “kata Guru dalam bahasa  Jawa sering diartikan dengan sosok yang digugu dan ditiru (dipatuhi dan dijadikan panutan). Agar siswa  dapat mematuhi dan meniru, seorang guru harus memiliki sifat-sifat terpuji yang salah satunya adalah jujur. Guru yang jujur, baik dalam perkataan maupun perbuatan, tentunya akan dipatuhi dan diikuti oleh siswa “

“sebagaimana dikisahkan hadits nabi di atas, ketika guru tidak jujur pada anak muridnya ketidakjujuran itu akan dicatat. Dalam arti, anak akan berprilaku sama seperti apa yang dilakukan oleh gurunya. Tentu ini akan membahayakan, kareana bisa menimbulkan benih-benih prilaku korupsi dalam diri  anak.”

b.    Imam Ahmad : 15147

دَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ مَوْلًى لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ الْعَدَوِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِنَا وَأَنَا صَبِيٌّ قَالَ فَذَهَبْتُ أَخْرُجُ لِأَلْعَبَ فَقَالَتْ أُمِّي يَا عَبْدَ اللَّهِ تَعَالَ أُعْطِكَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا أَرَدْتِ أَنْ تُعْطِيَهُ قَالَتْ أُعْطِيهِ تَمْرًا قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّكِ لَوْ لَمْ تَفْعَلِي كُتِبَتْ عَلَيْكِ كَذْبَةٌ

“Telahmenceritakankepada kami Hasyimtelahmenceritakankepada kami Laitsdari Muhammad bin 'Ajlandaribudak Abdullah bin 'Amir bin Rabi'ah Al 'Adawidari Abdullah bin 'Amir diaberkata; RasulullahShallallahu'alaihiwasallammendatangi kami di rumah kami, waktuitusayamasihkecil. (Abdullah bin 'Amir RA) berkata; sayaberangkatdanpergiuntukbermain. Laluibukuberkata; Wahai Abdullah, kesinilahsayaakanmemberikansesuatu. LaluRasulullahShallallahu'alaihiwasallambersabdakepadanya, apakah yang hendakkauberikankepadanya?Diamenjawab, sayaakanmemberikankurma. (Abdullah bin 'Amir RA) berkata; laluRasulullahShallallahu'alaihiwasallambersabdakepadanya, jikakautidakmelakukannyamakaituakandicatatsebagaikedustaan”. (Imam Ahmad)

2.3.Tinjauan Sanad

a.      Hadis Abu Dawud : 4339

Para perawi yang terlibat dalam periwayatan hadis Abu Dawud ialah Abdullah bin ‘amir bin Rabi’ah, dalam sanad ke dua tidak di ketahui nama perawinya, Muhammad bin ‘Ajlan, La’its bin Sa’ad bin ‘Abdur rahman, dan Quthaibah bin Sa’id bin Jamil bin Tharif bin ‘Abdullah.

1.      Abdullah bin ‘Amir bin Rabi’ah

Nama lengkapnya ialah Abdullah bin ‘Amir bin Rabi’ah, nama panggilannya ialah Abu Muhammad. Tempat tinggalnya ialah di kota Madinah, dia termasuk kalangan Tabi’in tua dan dia wafat pada tahun 85 H.

Adapun komentar para ulama hadis tentang beliau ialah, menurut Al-‘Ajli beliau termasuk tsiqoh. Menurut Abu Zur’ah beliau termasuk tsiqoh. Menurut Ibnu Hibban beliau termasuk tsiqoh.

2.      Muhammad bin ‘ajlan

Nama lengkap beliau ialah Muhammad bin ‘Ajlan, nama panggilan beliau Abu Abdullah. Beliau tinggal di kota Madinah, beliau termasuk kalangan tabi’ tabi’in menengah dan belaiu wafat pada tahun 148 H.

Komentar para ulama hadits tentang beliau ialah menurut Ahmad bin Hambal beliau termasuk tsiqoh, menurut Yahya bin Ma’in beliau termasuk tsiqoh, menurut Ya’kub bin Syu’bah beliau termasuk tsiqoh, menurut Abu Hatim beliau termasuk tsiqoh, menurut An Nasa’i beliau termasuk tsiqoh dan menurut Al ‘Ajli beliau termasuk tsiqoh.

3.      Laits bin Sa’ad bin ‘Abdur Rahman

Nama lengkap beliau ialah Laits bin Sa’ad bin ‘Abdur Rahman.panggilan beliau ialah Abu Al Harits, beliau tinggal di Maru, beliau termasuk kalangan Tabi’ tabi’in kalanga tua dan wafat pada tahun 175 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Yahya Bin Ma’inbeliau termasuk tsiqoh, menurut Ahmad bin Hambal beliau termasuk tsiqoh, menurut Abu Zur’ah beliau termasuk tsiqoh, menurut Muhammad bin Sa’ad beliau termasuk tsiqoh, menurut Ibnu Maidini beliau termasuk tsiqoh tsabat.

4.      Quthaibah bin Sa’id bin Jamil bin Tharif bin ‘Abdullah

Nama lengkap beliau ialah Quthaibah bin Sa’id bin Jamil bin Tharif bin ‘Abdullah. Panggilan beliau ialah Abu Raja’, beliau termasuk kalangan Tabi’ Tabi’in kalangan tua. Beliau hidup di Himsh dan wafat pada tahun 240 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Abu Hatim beliau termasuk tsiqoh, menurut An Nasai beliau termasuk tsiqoh, menurut Yahya bin Ma’in beliau termasuk tsiqoh, dan menurut Ibnu hajar al Aqshalani termasuk tsiqoh tsabat.

b.   Hadis Imam Ahmad

Para perawi yang terlibat dalam periwayatan hadis tersebut ialah Muhammad

1.    Abdullah bin ‘Amir bin Rabi’ah

Nama lengkap beliau ialah Abdullah bin ‘Amir bin Rabi’ah, panggilan beliau ialah Abu Muhammad. Beliau termasuk kalangan tabi’in, beliau hidup di Kota Madinah dan beliau wafat pada tahun 85 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Al ‘Aili beliau termasuk tsiqoh,menurut Abu Zur’ah beliau termasuk tsiqoh, menurut Ibnu Hibban beliau termasuk tsiqoh, menurut Ibnu Hajar Al Atsqani beliau termasik lahir pada masa Rosulullah, menurutAdz Dzahabi beliau status sahabatnya kurang jelas.

2.    Abu Sa’id Maula Abdullah bin Umar bin Kariz

Nama lengkap beliau ialah Abu Sa’id Maula ‘Abdullah bin ‘Amir bin Kuraiz. Beliau berasal dari kalangan tabi’in kalangan biasa, panggilan beliau ialah Abu Sa’id.

Komentar para ahli hadis tentang beliau ialah menurut Ibnu Hibban beliau termasuk tsiqoh, menurut Adz Dzahabi beliau termasuk tsiqoh.

3.    Muhammad bin ‘Ajlan

Nama lengkap beliau ialah Muhammad bin ‘Ajlan. Beliau berasal dari kalangan tabi’ut tabi’in di kalangan pertengahan. Nama panggilan beliau ialah Abu ‘Abdullah, beliua tinggal di Madinah wafat pada atahun 148 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Ahmad bin Hambali beliau termasuk tsiqoh, menurut Yahya bin Ma’in beliau termasuk tsiqoh, menurut Ya’kub bin Syu’bah beliau termasuk tsiqoh,menurut Abu Hatim beliau termasuk tsiqoh, menurut An Nasai beliau termasuk tsiqoh, menurut Al ‘Aili beliau termasuk tsiqoh. Menurut Ibnu Uyainahbeliau termasuk tsiqoh dan menururut Ibnu Hajar al ‘Asqalani beliau termasuk shaduuq.

4.    Laits bin Sa’adbin Hambal

Nama lengkap beliau ialah Laits bin Sa’ad bin ‘Abdur Rahman. Beliau berasal dari kalangan tabi’ut tabi’in dari kalngan tua. Nama panggilan beliau ialah Abu Al Harits. Beliau tinggal di Maru dan beliau wafat pada tahun 175 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Yahya bin Mas’ud beliau termasuk tsiqoh, menurut Ahmad bin Hambal beliau termasuk tsiqoh, menurut Abu Zur’ah beliau termasuk Tsiqoh, menurut Muhammad bin Sa’ad beliau termasuk tsiqoh dan menurut Ibnu Madini beliau termasuk tsiqoh tsabat.

5.    Hasyim bin Al Qasim bin Muslim bin Miqsam

Nama lengkap beliau ialah Hasyim bin Al Qasim bin Muslim bin Miqsan. Beliau berasal dari kalangan tabi’ul atha dari kalangan tua. Nama panggilan beliau ialah Abu An Nadlor, beliau tinggal di Bagdad dan meninggal pada tahun 207 H.

Komentar para ulama hadis tentang beliau ialah menurut Yahya bin Ma’in beliau termasuk tsiqoh, menurut Ibnu Madini beliau termasuk tsiqoh, menurut Ibnu Sa’d beliau termasuk tsiqoh, menurut Abu Hatim beliau termasuk tsiqoh dan munurut Al ‘Ajli beliau termasuk tsiqoh.

2.4. Kesimpulan Hadis

a.       Hadis Ibnu Majah

Berdasarkan keterkaitan guru dengan murid ialah terputus, tetapi berdasarkan dari segi matan hadis ini termasuk marfu’ atau hadis yang di tinggikan atau di angkat dengan hadis Imam Ahmad nomor 15147. Dari segi kualitasnya hadis ini termasuk hadis dhaif karena dari segi sanad tidak sempurna atau ada yang terputus.

b.      Imam Ahmad

Berdasarkan keterkaitan guru dengan murid ialah tsiqoh sehingga hadis ini muttasil atau bernyambung. Hadis ini ialah hadis penguat dari hadis Ibnu Majah nomor 4339.  Dari segi kualitasnya hadis ini termasuk hadis shahih karena benar dalam keterkaitan antara guru dan murid dan dari segi sanad hadis ini termasuk muttasil atau menyambung.